UPOWSZECHNIONE CZYTELNICTWO

Placówki te upowszechniają czytelnictwo w środowisku osób niepełnosprawnych a także prowadzą działalność inicjacyjną i promotorską ich twórczości artystycznej. W Polsce działania ogólne na rzecz wszystkich użytkowników, także niepełnosprawnych, prowadzą prawie wszystkie biblioteki publiczne. Natomiast w działaniach ukierunkowanych na grupę użytkowników niepełnosprawnych specjalizują się, zlokalizowane przy bibliotekach publicznych, Ośrodki Czytelnictwa Chorych i Niepełnosprawnych oraz częściowo Oddziały Zbiorów Specjalnych, gromadzące zbiory m.in. książek mówionych i drukowane dużą czcionką, które są wykorzysty­wane przez czytelników niepełnosprawnych.  Komórki te nie ograni­czają się jedynie do udostępniania zbiorów, ale prowadzą także, w mia­rę ograniczonych możliwości, dz’iałania integrujące i kulturalne na rzecz środowiska osób niepełnosprawnych. Adresatami usług są przede wszystkim osoby z dysfunkcją wzroku, osoby starsze a także coraz częściej mające trudności w recepcji literatury zarejestrowanej w posta­ci słowa pisanego np. dzieci dyslektyczne.

CEL PRAC

Od połowy lat osiemdziesiątych zaczynają w Europie powstawać bi­blioteki i ośrodki informacji adresujące swe usługi do osób niepełno­sprawnychCelem ich prac jest prowadzenie działalności biblioteczno-informa- cyjnej dla osób niepełnosprawnych i przydatnej w pracy z tą grupą użytkowników. W tego typu placówkach gromadzone są odpowiednio wyselekcjonowane materiały (literatura specjalistyczna, wydawnictwa informacyjne, beletrystyka i wszelkie materiały dostosowane swoją formą i treścią do potrzeb użytkowników specjalnych), prowadzona jest specjalistyczna działalność biblioteczno-bibliograficzna, badania czy­telnicze. Ośrodki te obsługują indywidualnych użytkowników a także pełnią funkcje instruktażowe, doradcze i popularyzatorskie w stosunku do bibliotek działających na danym terenie, służąc informacjami o usłu­gach, zbiorach i formach pracy organizowanych na rzecz użytkowni­ków niepełnosprawnych.

FILIE LUB ODDZIAŁY

Często biblioteki te są filiami lub oddzia­łami bibliotek publicznych, korzystają z ich pomocy instrukcyjno- metodycznej i mają do dyspozycji zgromadzone w nich zbiory i apa­rat bibliograficzno-informacyjny. Biblioteki publiczne, zgodnie z ich misją, są instytucjami służą­cymi zaspokajaniu potrzeb czytelniczych środowiska, w którym istnieją. Wśród użytkowników biblioteki powinny się znaleźć także osoby z różnymi rodzajami niesprawności. Z myślą o nich biblioteki powinny gromadzić materiały biblioteczne dostosowane do ich możliwości swoją formą sposobem prezentacji treści jak i samą tre­ścią. Poprzez katalogi i wykazy biblioteki powinny zapewniać in­formację o publikacjach dostępnych zarówno w wersji tradycyjnej, mówionej jak również drukowanej dużą czcionką.

BIBLIOTEKI I OŚRODKI BIBLIOTECZNO- INFORMACYJNE

Książka, która jest dyspozycyjna, możliwa do wzięcia jej niemal w każ­dej chwili i gwarantująca całkowitą intymność poszukiwań i przeżyć związanych z odbiorem treści pełni jeszcze jedną funkcję, szczególnie istotną w sytuacji osób niepełnosprawnych: umożliwia odnalezienie wła­snego, szczególnego sensu istnienia, odmiennego od istnienia osób zdrowych. Umożliwia odnalezienie odpowiedzi na pytania dlaczego istnieję i jestem właśnie taki, zrozumienie problemów cierpienia, miłości, wierności. Dotyczy to zarówno samych osób niepełnosprawnych jak również wszystkich z nimi związanych.Wśród podstawowych instytucji bibliotecznych świadczących usługi na potrzeby użytkowników w niekorzystnej sytuacji wyróżnić należy biblioteki publicznie dostępne dla wszystkich użytkowników oraz biblioteki powoływane z myślą o zaspokajaniu potrzeb wybra­nych grup, które nie są w stanie korzystać z konwencjonalnych usług bibliotecznych: biblioteki szpitalne, w domach opieki społecz­nej, biblioteki więzienne. 

KONTAKT Z BIBLIOTEKĄ

Oprócz przedstawionych uprzednio zadań i funkcji w stosunku do samych osób niepełnosprawnych książka i biblioteka mają istotną do spełnienia rolę w stosunku do rodziców i opiekunów osób niepełno­sprawnych. Czytanie książek i korzystanie z usług biblioteczno-infor- macyjnych umożliwia im pogłębienie wiedzy na temat danej choroby, niesprawności, doskonalenia swoich umiejętności terapeutycznych, czerpania pomysłów z bogactwa doświadczeń innych, uczenia się no­wych technik ułatwiających opiekę i edukację. Kontakt z biblioteką, w której można spotkać innych ludzi borykających się z podobnymi pro­blemami, możliwość zapoznania się z książkami traktującymi o za­gadnieniach interesujących użytkownika przyczynia się do zaspokojenia potrzeby wsparcia psychicznego i poprawy ich stanu emocjonalnego.

WAŻNA ROLA KSIĄŻKI

Książka może odegrać pomocną rolę także w odniesieniu do osób mających specyficzne trudności w czytaniu i pisaniu (dysleksja, dysor- tografia czy dysgrafia). Problemy te mogą być zniwelowane lub nawet wyeliminowane pod wpływem zwykłych zabiegów pedagogicznych i wy­korzystaniu książek z uproszczonym tekstem, książek mówionych przy zastosowaniu metod pracy sugerowanych przez Polskie Towarzystwo Dyslektyczne . Oczywiście, by zajęcia z czytelnikami niepełnosprawnymi mogły za­kończyć się sukcesem, niezbędne są odpowiednie materiały, dostoso­wane do potrzeb osób o ograniczonej percepcji: z uproszczonym tek­stem, z ładnymi, realistycznymi ilustracjami oraz zaopatrzone w słow­niczek trudniejszych wyrazów i zwrotów.

REALISTYCZNE PRZEDSTAWIENIE

Ważne jest jednak, aby ilustracje te były realistyczne w przed­stawianiu rzeczywistości. Każdy kontakt osoby z dysfunkcją słuchu z biblioteką, wymagający komunikowania się z innymi, z bibliotekarzem, ze zbiorami zgroma­dzonymi w bibliotece ma ogromną rolę w życiu tej osoby. Przyczynia się do rozwoju i rozumienia języka polskiego, lepszego funkcjonowania w środowisku osób słyszących i tym samym jest istotnym czynnikiem rewalidacyjnym. W książce dla osób głuchych wszystkie jej elementy mają znaczenie: treść, konstrukcja zdań, ilustracje, a także układ ko­lumny, czcionka i druk.W stosunku do pensjonariuszy domów opieki społecznej książka i bi­blioteka mogą wspierać ich w pogodnej, aktywnej i szczęśliwej staro­ści, a tym zgorzkniałym, nieszczęśliwym i osamotnionym nieść po­moc, poprzez organizację różnorodnych zajęć wypełniających ich wolny czas.

KONTAKT Z KSIĄŻKĄ

Istotne jest wspólne przebywanie i kontakt z inną, zwłaszcza bliską, osobą. Kontakt z książką pomaga rozładować napięcia psychiczne, wspoma­ga w przełamywaniu barier. Czytanie książek i prowadzenie rozmów na ich temat przyczynia się do zmniejszenia stopnia agresji w grupie, sprzyja kształtowaniu się poczucia wzajemnej więzi i nawiązywaniu nowych sympatii. Aczkolwiek niektóre osoby niepełnosprawne nigdy nie nauczą się czytać, wszystkie mogą oglądać obrazki i ilustrowane czasopisma, z krót­kimi artykułami o zróżnicowanej tematyce. Ilustracje tłumaczą słowa tekstu na język bardziej dla nich zrozumiały, konkretny, poglądowy. Ilustracje budzą większe zainteresowanie i zaciekawienie tekstem, roz­wijają wyobraźnię, przyczyniają się do tworzenia nowych pojęć, trwa­łej pamięci obrazów i do powstawania przyjemnych i szlachetnych uczuć.

TRUDNOŚCI I BRAKI

Także tu czytelnictwo może być jedną z dróg do rozszerzenia kultury i wiedzy. Książka mo­że ukazać przykłady właściwego współżycia z innymi i postępowania zgodnie z przyjętymi normami społecznymi. Kontakt z książką sprzyja poznawaniu świata, rozszerzaniu kręgu doświadczeń, jak również rozwijaniu uczuć wyższych. Książka może pomóc w wyci­szeniu emocji, ale przede wszystkim czytanie rozwija umysł. Osoby upośledzone umysłowo ze wzglądu na swoją globalną niepełnospraw­ność są szczególnymi odbiorcami książki. Trudności i braki w zakre­sie myślenia abstrakcyjnego, przyczynowo-skutkowego a także upo­śledzona pamięć logiczna nie pozwalają im w konwencjonalny sposób odbierać treści, które niesie ze sobą książka. Ponadto czytanie ma dla osoby upośledzonej umysłowo inne specyficzne znaczenie. Przyjem­ność sprawia sama melodia i rytmika mowy osoby czytającej.

Z KSIĄŻKAMI NA CO DZIEŃ

Obcowanie na co dzień z książ­kami, które się samemu skompletowało i troska o nie rozwijają nie tylko uczuciowe przywiązanie do własnej biblioteki, ale także sprzyjają utrwalaniu nawyku częstego korzystania z niejKsiążka ma ogromne znaczenie w życiu każdego człowieka – a więc i w życiu jednostki upośledzonej umysłowo, choć można spotkać się z opinią, że osobom z niesprawnością intelektualną czy z zaburzeniami psychicznymi (np. dzieciom autystycznym) czytanie nie jest w ogóle potrzebne. Badania prowadzone z tą grupą użytkowników zaprzeczają temu. Może ona bowiem stanowić czynnik samokształcenia i społecz­nego wychowania. Oddziaływanie książki na osoby upośledzone umysłowo w stopniu lekkim jest wielostronne.