PREZENTACJA PROGRAMÓW

Zajęciom tym może towarzyszyć prezentacja progra­mów multimedialnych, filmów, slajdów, pocztówek czy nagrań muzycz­nych. Można także, korzystając z pomocy innych bibliotek czy instytucji społeczno-kulturalnych poszczególnych grup narodowościowych, zapo­znać się np. z książkami kucharskimi danej grupy i spróbować (np. w przypadku biblioteki szkolnej przy pomocy nauczyciela zajęć prak­tycznych) przygotować wybrane potrawy charakterystyczne dla niej. Przykładem działań zapobiegających ksenofobii i przyczyniających się do zmniejszenia jej nasilenia jest program edukacji wielokulturowej „Spotkajmy się z innymi – niech inni nie będą obcy” koordynowany przez Towarzystwo Alternatywnego Kształcenia w Opolu i Instytut Psychologii Uniwersytetu Opolskiego, zrealizowany w Społecznej Szkole Podstawowej i Liceum Ogólnokształcącym TAK w latach 1992- 1997.

DZIAŁANIA BIBLIOTECZNE

Działaniami bibliotecznymi, które mogą zwiększyć wiedzę młodego użytkownika o danym kraju, narodzie mogą być lekcje biblioteczne popularyzujące zawartość księgozbiorów danej biblioteki. Na podsta­wie zgromadzonych w bibliotece zbiorów (słowników, encyklopedii, atlasów itp.) dzieci mogą tworzyć własne wizerunki poszczególnych narodów zawierające elementy literatury, kultury, geografii czy historii, uzupełnione prezentacją osób wybitnych, które wniosły wkład nie tylko do rozwoju własnego kraju ale również do rozwoju światowej myśli naukowej, społecznej czy kulturalnej. Poprzez ukazanie tradycji obrzę­dowych występujących wśród różnych grup narodowościowych i et­nicznych zamieszkujących tereny Polski można ukazać jak wiele ze świętowania obywateli polskich niepolskiej narodowości (m.in. Ro­mów, Żydów, Tatarów, Ukraińców, Białorusinów czy Litwinów) przeniknęło do współczesnych zwyczajów kulturowych i stanowi wspólne dziedzictwo kulturowe wszystkich ludzi zamieszkujących tereny Polski.

INTEGRALNA CZĘŚĆ PROGRAMU

Integralną częścią programu takiego powinna być wystawa książek i czasopism dla dzieci poszczególnych grup narodowościowych. Realizacji pomysłu mogą towarzyszyć różne przedsięwzięcia wynikające z potrzeby chwili np. przy braku potrzebnych słowników danego języka jedną z form prac może być przygotowanie przez dzieci własnych słowników. Pomysł taki urze­czywistniono podczas Forum Literatury Dziecięcej Krajów Bałtyckich, zorganizowanego przez MBP w Oświęcimiu. Chętne do uczestnictwa dzieci miały przygotować minisłowniczki obejmujące 50 słów zaczerp­niętych z bliskiego dzieciom słownictwa zabawy i baśni. Dzieci otrzy­mały zestawy słówek i zgodnie ze swoją wiedzą leksykograficzną, różną dla różnych grup wiekowych, musiały przygotować ilustrowany słowniczek.

INNA FORMA DZIAŁAŃ

Biblioterapia może być wspomagana przez inne formy arteterapii, muzykoterapię, psychodramę, przez taniec,a także przez wizyty w mu­zeach, oglądanie filmów czy spotkania z ciekawymi ludźmi. Przypisywane książce możliwości terapeutyczne mają odniesienie do wszystkich grup wiekowych. Jednak potencjalnie największe możliwo­ści skumulowane są w książce adresowanej do młodego czytelnika, z którą ma on możliwość zapoznać się w dzieciństwie.Inną formą działań bibliotecznych służących zgodnemu współistnie­niu i porozumieniu między dziećmi różnych narodowości może być zorganizowanie w bibliotece programu informacyjnego na temat książ­ki dziecięcej różnych grup etnicznych i narodowych. Program taki może przybliżyć prawdziwy wizerunek danego kraju, co jest istotne zwłaszcza w przypadku państw, z którymi sąsiadujemy, a potem wydo­bywanie podobieństw i różnic.

BARDZO POMOCNE

Bardzo pomocne w programie biblioterapeutycznym, organizowanym specjalnie dla mniejszości etnicznych są księgozbiory w językach ojczystych danej grupy, dwujęzycznych i piśmiennictwo w języku polskim dotyczące określonej grupy narodowościowej.Celem drugiego z wymienionych działań biblioterapeutycznych o cha­rakterze ogólnospołecznym jest upowszechnianie obiektywnych infor­macji o różnych grupach etnicznych i narodowych, których nie znając nie rozumiemy oraz kształtowanie i rozwijanie tolerancji i akceptacji w stosunku do innych narodów, kultur, a także odmienności w ogóle. „W rozwijaniu tolerancji ważne jest wyzbywanie się stereotypowych uprzedzeń i krzywdzącego uogólniania, a także obarczania narodów zbiorową odpowiedzialnością za czyny jednostek. Przekazywanie i upo­wszechnianie informacji o osiągnięciach i kulturze danej grupy osłabi społeczną o niej niewiedzę i zmniejszy wzajemny dystans – dzięki czemu przyczyni się do zrozumienia i akceptacji”.

TERAPEUTYCZNOŚĆ KSIĄŻKI

Książka w swej terapeutycznej funkcji może przyczynić się do właści­wego zrozumienia inności. Dla wielu przedstawicieli różnych grup etnicznych, głównie dzieci „inny” jest często synonimem gorszej, bezwartościowej, niepożądanej kategorii obywateli. I tu książki mogą stworzyć warunki do budowy i odbudowy szacunku do samego siebie i zrozumienia własnej wartości, niezależnie od istniejących różnic czy braków. Zasadnicza w tym wszystkim jest jednak akceptacja samego siebie, by być zaakceptowanym przez innych. Brak akceptacji własnej osoby, indywidualne kompleksy i prawdziwa, bądź urojona, świado­mość własnej mniejszej wartości może prowadzić do agresji wobec innych, nietolerancji i niedostrzegania ich cech pozytywnych.Dzięki książce i bibliotece przedstawiciele grup etnicznych mogą wzbogacać wiedzę na temat otoczenia, w którym żyją, pokonywać bariery językowe, zdobywać i uzupełniać wiedzę na temat własnej przeszłości i dziedzictwa kulturowego, kształtować postawy tolerancji wobec innych i tworzyć warunki umożliwiające włączenie w nurt życia poza swoją grupą bez gubienia własnej tożsamości.

ZAPOZNANIE Z TREŚCIĄ

Zapoznanie się z ich treścią może być przydatne do nawiązania współpracy z poszczególnymi grupami, stworzenia atmos­fery życzliwości i zrozumienia. Wzbogaci to także spektrum usług oferowanych przez bibliotekę.Jedną z metod pracy możliwych do wykorzystania przez biblioteki w środowiskach wielokulturowych i wielonarodowościowych jest biblioterapia, zwłaszcza jej specjalna forma biblioterapia etniczna. Biblioterapia etniczna obejmuje dwa podstawowe zespoły działań adresowanych do:poszczególnych grup etnicznych,całej społeczności, w której żyją różne grupy narodowościowe.W pierwszej z wymienionych grup biblioterapia poprzez właściwie dobraną literaturę może pomóc w redukcji czy minimalizacji zachowań patologicznych i zaburzeń emocjonalno-behawioralnych mających swą etiologię w pochodzeniu etnicznym, w przekonaniu o swojej „inności”. Książka w swej terapeutycznej.

WŁĄCZENIE DO ORGANIZACJI

Biblioteki włączają się do organizacji festiwali kultury danego narodu, przygoto­wania wieczorów poezji narodowej, koncertów muzyki np. cerkiewnej czy żydowskiej, turniejów gawędziarzy czy konkursów wiedzy o da­nym regionie z uwzględnieniem wkładu poszczególnych grup do jego rozwoju. Czasem po prostu upowszechniają informację o etnicznych wydarzeniach np. o święcie kultury Łemków – Watrze, spotkaniach ze­społów cygańskich czy występach narodowych zespołów folklory­stycznych, a także informują o czasie emisji radiowych i telewizyjnych programów mniejszości etnicznych. Niesłychanie przydatna w pracy bibliotekarzy działających w środowisku zróżnicowanym etnicznie i kul­turowo jest znajomość podstawowych czasopism wydawanych przez poszczególne grupy. Omawiają one codzienne problemy, zapoznają z od­bywającymi się imprezami, przypominają ważne dla danej grupy daty i wydarzenia.

TERAPEUTYCZNE ODDZIAŁYWANIE

Dostrzegając możliwość terapeutycznego oddziaływania ksią­żek w środowisku wielokulturowym trzeba pamiętać, że negatywny stosunek do danej grupy społecznej nie zawsze wynika z pochodzenia etnicznego. Uprzedzenia wywołane niską pozycją socjoekonomiczną danej grupy (wynikającą z braku dostatecznej znajomości języka czy braku kwalifikacji zawodowych), mogą być silniejsze niż te spowodo­wane pochodzeniem etnicznym narodowościowym czy wyznaniem. Nie zawsze wzbogacenie wiedzy na temat danej grupy musi koniecznie zmienić nastawienie do niej, ale prezentowanie obiektywnego jej obrazu ma szanse na ukształtowanie pozytywnego jej wizerunku i wypracowa­nie zachowań społecznie pożądanych. Dlatego też godne promowania są różne formy wspierające szeroko rozumianą książkę etniczną.Biblioteki, często wspólnie z etnicznymi ośrodkami społeczno- kulturalnymi, organizują wystawy malarstwa, wyrobów ludowych, projekcje filmów, spotkania literackie czy kiermasze książek.

FORMY PRACY PRZYDATNE W ŚRODOWISKU WIELOETNICZNYM I WIELOKULTUROWYM

W zbiorach bibliotek masowych, tych działających w środowisku wieloetnicznym, powinny się znaleźć także podstawowe czasopisma wydawane przez stowarzyszenia i organizacje mniejszości etnicznych. Nawiązanie współpracy między bibliotekami a tymi stowarzyszeniami, włączenie się bibliotek do popularyzacji problemów danej grupy może zaowocować otrzymywaniem przez nie egzemplarzy gratisowych, jak to już ma miejsce w niektórych bibliotekach publicznych.Badania dotyczące stosunku do „innych” wykazały, że poglądy nie­tolerancji i ksenofobii głoszą w znacznie większym stopniu osoby posiadające mniejsze wykształcenie i co za tym idzie ich aktywność czytelnicza i poziom czytelnictwa jest niższy niż w przypadku osób wykształconych. Stąd zasięg oddziaływania książki i tym samym jej skuteczność, jest także bardziej ograniczony. Książka nie zawsze dociera tam, gdzie mogłaby pełnić funkcję terapeutyczną, antyksenofo- biczną.