POMOC METODYCZNA

Także Zarząd Główny Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego wydaje wykaz tytułów książek dostępnych w sprzedaży w biurze ZG ZKP.Bibliotekarze, zwłaszcza w bibliotekach działających na terenach zróżnicowanych etnicznie, powinni gromadzić te wykazy, by na ich podstawie kształtować zbiory swoich bibliotek lub móc sugerować zalecane książki zainteresowanym czytelnikom, w sytuacji gdy biblio­teka nie może sobie pozwolić na zakup wszystkich książek. Czasopismem, które służy pomocą metodyczną bibliotekarzom, na­uczycielom i rodzicom w doborze książek i organizacji różnorodnych działań o charakterze także multikulturowym jest „Guliwer”, wydawa­ny od 1990 roku. Na jego łamach prezentowane są wartościowe książki dla dzieci i młodzieży, a także międzynarodowe zalecenia służące upowszechnianiu i wydawaniu książek, również tych traktujących o pro­blemach mniejszości etnicznych i narodowych.

PRZYSWAJANA WIEDZA

W tym okresie dziecko nie tylko przyswaja przeka­zywaną mu wiedzę, ale również kształtują się wówczas pewne senty­menty i stereotypy w postrzeganiu i ocenie otaczającej rzeczywistości. Charakteryzują się one dużą trwałością i opornością na wszystkie zmiany, które mogą nastąpić w związku z rozwojem i edukacją dziec­ka. W tym czasie formują się także określone postawy i zachowania. Od dostarczonej dziecku literatury w znacznym stopniu zależy czy będą one właściwe czy nieNa świecie powstają wydawnictwa publikujące książki mające na celu przeciwdziałanie ksenofobii i płynącej stąd nietolerancji i agresji. Także w Polsce pojawiają się publikacje popularyzujące książki warto­ściowe, traktujące o danej grupie etnicznej. Np. Księgarnia Wysyłkowa „Midrasza” (czasopisma mniejszości żydowskiej) publikuje wykazy książek o tematyce żydowskiej. Stowarzyszenie Romów w Polsce, mające swoją siedzibę w Oświęcimiu, wydaje Biblioteczkę Cyganologiczną.

KSIĄŻKA SŁUŻĄCA EDUKACJI

Książka służąca edukacji wielokulturowej powinna unikać nie tylko treści antagonizujących, lekceważących ale także wypowiadanych w spo­sób protekcjonalny z odcieniem wyższości wobec jakiegoś narodu. Publikacje takie nie powinny naruszać reguł współżycia grup narodo­wościowych i etnicznych, a zawarte w księgozbiorze publikacje nie powinny obrażać uczuć któregokolwiek w czytelników. Stąd pojawiają się problemy bardzo istotne, zwłaszcza dla wydawców książek i bi­bliotekarzy: cenzurowania wydawanych publikacji należących do klasyki dziecięcej i młodzieżowej a także gromadzonych do księgo­zbiorów publicznie dostępnych. Wymaga to stosowania cenzury bi­bliotecznej. Jednocześnie trzeba pamiętać, aby cenzura biblioteczna nie była posunięta zbyt daleko, aby nie doprowadzić do wyjałowienia księgozbioru z książek wartościowych, stawiających także dyskusyjne problemyWłaściwy dobór literatury, z którą styka się młody człowiek jest szczególnie ważny.

ZASADY DOBORU I TWORZENIA KSIĘGOZBIORÓW

Problemem niezbędnym do rozwiązania przez biblioteki działające w środowisku wieloetnicznym jest sprawa doboru księgozbioru i jego selekcji. Książki przeznaczone do bibliotek publicznych czy szkolnych mają służyć wszystkim ich użytkownikom, a więc pozostawać w zgod­ności z elementarnymi zasadami współżycia grup etnicznych. Aby książka, zwłaszcza książka dla dziecka, mogła pełnić takie funkcje i być pomocna w procesie akulturacji powinna posiadać określone cechy. Nie powinna zawierać tekstów obraźliwych dla przedstawicieli innych ras czy narodów. Powinna unikać przejawów dyskryminacji i nietole­rancji, wyrażonej nie tylko expresis verbis, lecz również poprzez treści symboliczne, w których pośrednio można doczytać się negatywnych ocen grup mniejszościowych czy jakichkolwiek ich zachowań

GROMADZĄC ZBIORY

Biblioteki gromadząc zbiory w innych językach zwracają uwagę i ukazują szacu­nek dla innych kultur,oferować programy i organizować wystawy poświęcone innym kulturom, które będą przyciągały nie tylko samych zainteresowanych ale także będą służyły akceptacji i zrozumieniu w całym środowisku,pamiętać, że dzieci wywodzące się ze środowisk mniejszościo­wych powinny być zawsze w centrum uwagi. To one mogą być pro­pagatorem usług i działań bibliotecznych wśród pozostałych człon­ków rodziny i znajomych, a w konsekwencji rzecznikiem idei zrozumienia i tolerancji. Kulturowo i historycznie miejsce i rola książki w środowisku po­szczególnych grup etnicznych i narodowościowych była i jest odmien­na. Często ten ukształtowany w przeszłości stosunek do książki i słowa pisanego determinuje jej współczesny zasięg i oddziaływanie. O ile przedstawiciele jednych grup są stałymi użytkownikami bibliotek i czy­telnikami książek w wersjach polsko i etnojęzycznych, o tyle innych trzeba do książek zachęcać, przyciągać do biblioteki, aby możliwe stało się zrealizowanie programów wielokulturowych.

ZNAJĄCY KULTURĘ

Pomocne w tym będzie zatrudnianie bibliotekarzy wywodzących się z określonego środowiska, znających jego kulturę, zwyczaje i mówiących w danym języku,upowszechniać materiały informacyjne o programach dla różnych grup (o godzinach programów radiowych, telewizyjnych) a w przypad­ku nowych imigrantów także w ich językach, np. informacje o bibliote­ce, dokumenty niezbędne do rejestracji, regulaminy itp.),ściśle współpracować z organizacjami i stowarzyszeniami narodo­wościowymi, etnicznymi i imigracyjnymi, tworzyć kolekcje, które odzwierciedlają potrzeby danego środowi­ska. Wskazane jest nie tylko gromadzenie polskojęzycznych zbiorów literatury obcej ale także tworzenie zbiorów obcojęzycznych, zgodnie z potrzebami danego środowiska. Imigranci uczący się języka polskie­go będą potrzebowali słowników polskich i obcojęzycznych.

W ZRÓŻNICOWANYM ŚRODOWISKU

Książka w środowisku zróżnicowanym etnicznie i kulturowo ma za zadanie przyczyniać się do:zachowania szeroko rozumianego dziedzictwa kulturowego,pokonywania barier językowych i kulturowych wśród przedstawi­cieli grup mniejszościowych,wypełniania potrzeb aktualnych i kształtowania nowych wśród przedstawicieli mniejszości etnicznych,popularyzowania w społeczeństwie informacji na temat różnych grup etnicznych i narodowościowych, zwłaszcza tych zamieszkujących na danym terenie.Dzięki realizacji powyższych zadań może pełnić funkcje terapeutycz­ne, ucząc akceptacji siebie i innych.W krajach wieloetnicznych i wielonarodowych o rozwiniętej demo­kracji biblioteki, zwłaszcza publiczne, są podstawowym narzędziem w kształtowaniu zasad współżycia różnych obywateli. Aby być efek­tywnymi w swoim działaniu biblioteki te powinny:zapoznawać środowisko, zwłaszcza osoby wywodzące się z grup mniejszościowych, z misją danej biblioteki publicznej i świadczonymi usługami, starać się pokonywać ewentualny ich strach przed kontakta­mi z biblioteką i zgromadzonymi zbiorami.

POZNANIE RÓŻNYCH GRUP

Poznanie różnych grup nie tylko może przyczynić się do wzajemnego poszanowania ale także wzbogaci osobowość każdego człowieka. Konieczne jest tworzenie właściwych wyobrażeń o poszcze­gólnych grupach etnicznych, w których mogą być ludzie zarówno dobrzy jak i źli. Czynnikami uniemożliwiającymi nawiązanie dobrych kontak­tów międzyludzkich są niezrozumienie, ignorancja i strach. Książki, dostarczając niezbędnych informacji, przyczyniają się do minimalizacji tych czynników, a aktywne formy pracy bibliotecznej mogą pomóc przy kształtowaniu pozytywnego nastawienia różnych grup względem siebie, w pokonywaniu niechęci wobec innych narodów.Słowo pisane, książka mogą także modyfikować zachowania zwłasz­cza dzieci i młodzieży. Istotną rolę w tej działalności popularyzator­skiej odgrywają biblioteki, które w „kooperacji i powiązaniu z lokal­nymi wieloetnicznymi społeczeństwami powinny funkcjonować jako katalizator i agencja wspomagająca, a nie jedynie jako zwierciadło ukazujące istniejące problemy”.

POKONYWANIE STEREOTYPÓW

Może pokonywać stereotypy, zwłaszcza negatywne, kształtować postawy tolerancji wobec innych, stwarzać warunki umożliwiające włączenie w nurt życia poza własną grupą. Wyposaża w wiedzę na temat własnej grupy, narodu, dzie­dzictwa kulturowego i osiągnięć narodowych będących powodem do dumy. Pomaga poznać życie i specyfikę innych grup narodowościo­wych i etnicznych, przyczyniając się tym samym do lepszego zrozu­mienia i wzajemnych stosunków. Słowo pisane może pomóc w poko­nywaniu barier językowych i różnic kulturowych.Książka może i powinna być również nośnikiem obiektywnych in­formacji o różnych grupach etnicznych i narodowych, których nie znając nie rozumiemy. Przekazywanie i upowszechnianie informacji o osiągnię­ciach i kulturze każdej grupy osłabi społeczną o niej niewiedzę i zmniej­szy wzajemny dystans – dzięki czemu może przyczynić się do zrozumie­nia i akceptacji.

UPOWSZECHNIENIE EDUKACJI

Upowszechniając edukację i informację o kulturze innych narodów i grup etnicznych biblioteki przyczyniają się do rozwijania zrozumienia w gru­pach zróżnicowanych kulturowo i przeciwdziałania separacji. Kultywowanie spuścizny dziejowej, odnajdowanie korzeni, wzbogacanie wiedzy o kraju przodków, ich tradycjach, a także o innych współobywa­telach danego kraju w zasadniczy sposób wzbogaca uniwersum kultury i przyczynia się do rozwoju edukacji. Pokazywanie odmiennych wartości i upowszechnianie ich znaczenia wspiera procesy demokracji.Słowo pisane, mimo pojawiania się coraz to nowszych nośników in­formacji, jest nadal ważnym narzędziem w procesie akulturacji mniej­szości narodowych dokonywanym poprzez takie strategie integracyjne jak: adaptacja, przetrwanie i asymilacja.