NIEZALEŻNIE OD GRUP

Niezależnie od wyszczególnionych grup coraz większe zbiorowości zaczynają tworzyć nowi imigranci: przybysze z krajów azjatyckich, byłego Związku Radzieckiego, byłej Jugosławii czy rumuńscy Cyganie. Z chwilą uzyskania prawa stałego,pobytu w Polsce ich potrzeby w za­kresie dostępu do książki powinny się znaleźć w kręgu uwagi bibliotek publicznych, które zobowiązane są do zaspokajania potrzeb wszystkich mieszkańców. Ważną sprawą dla każdej grupy etnicznej i narodowościowej jest popularyzowanie własnego języka literackiego.Podtrzymywanie i kultywowanie etnojęzyka służy, oprócz zachowa­niu tożsamości etnicznej, także wzrastaniu, zwłaszcza dzieci w warun­kach bilingwizmu. Przeprowadzone badania wskazują, że dzieci dwujęzyczne mają bardziej obiektywny i tolerancyjny stosunek do drugiej społeczności niż dzieci monolingwalne.

OPRÓCZ WYMIENIONYCH

Mniejszość litewska to około 9-30 tys. osób. Litwini mieszkają głównie na Suwalszczyźnie (gminy Sejny, Puńsk, Szypliszki oraz w sa­mych Suwałkach), gdzie są ludnością autochtoniczną oraz w Warsza­wie, na Pomorzu (Gdańsk, Słupsk, Szczecin) i na Dolnym Śląsku (Wrocław), gdzie znaleźli się w wyniku migracji;mniejszość żydowska jest nieliczna i przeważnie silnie zasymilo­wana ze społecznością polską”. Jej wielkość szacowana jest na około 3-10 tys. osób. Główne tereny zamieszkiwania to miejskie ośrodki Polski centralnej (Warszawa, Łódź), Małopolski (Kraków, Częstocho­wa), Górnego i Dolnego Śląska (Wrocław, Dzierżoniów, Bielsko-Biała, Legnica) oraz Pomorza (Gdańsk).Oprócz wymienionych mniejszości narodowych zamieszkujących na terenie Polski dużą grupę stanowi społeczność kaszubska, której wiel­kość określana jest na 500 tys. Kaszubi nie są uznawani za odrębny naród ani nawet narodowość, ponieważ nie mają za sobą tradycji niezależnego bytu politycznego. Są jedną z podgrup etnicznych (lud­nościowych), wyróżniającą się od pozostałych polskich regionalnych ugrupowań kulturowo-etnicznych szeregiem właściwości kulturowych (etnografia, folklor, stroje, wierzenia, zdobnictwo, obyczaje, itp.) oraz właściwościami językowymi (innowacje językowe).

INFORMACJE O MNIEJSZOŚCIACH

Mniejszość romska (cygańska) liczy około 19-30 tys. osób, nie licząc Romów przybyłych z Rumunii, którzy tworzą własne enkla­wy. Romowie w Polsce należą głównie do czterech dużych grup: Polska Roma, Bergitka Roma, Kelderasze i Lowarzy. Romowie z naj­liczniejszej grupy – Polska Roma mieszkają na terenie całego kraju, w zdecydowanej większości w miastach i miasteczkach, Romowie z grupy Bergitka Roma – określani jako Cyganie karpaccy – two­rzą najbardziej zwarte skupiska, tradycyjnie ulokowane w wioskach Polski południowej (regiony Podtatrza, Orawy, Spiszu, Gorców), Kelderasze i Lowarzy mieszkają w miastach lub w ich najbliższej okolicy;mniejszość czeska/słowackastanowi około 5-20 tys. mieszkań­ców. Słowacy w Polsce zamieszkują głównie na terenie Spiszu i Ora­wy. Czesi mieszkający w Polsce osiedlili się głównie w byłym woje­wództwie piotrkowskim (w Zelowie i Kucowie) a także w Lublinie.

GDZIE I KTO

Mniejszość niemiecka (260-450 tys.), która zamieszkuje teren całej Polski, a jej największe skupiska znajdują się na Górnym Śląsku (dawne województwo opolskie, katowickie, częstochowskie), Pomorzu Zachodnim (dawne woj. słupskie, koszalińskie, szczecińskie), Pomorzu Wschodnim wraz z Mazurami i Warmią (dawne woj. gdańskie, toruń­skie, olsztyńskie);mniejszość ukraińska i łemkowska szacowana jest na około 250-300 tys. osób. Ukraińcy i Łemkowie (pewna część społeczności łemkowskiej uważa się, bądź za odrębny naród bądź za część narodu rusińskiego lub karpatoruskiego), zamieszkują w diasporze na terenie (byłych) 39 województw, przede wszystkim Polski północnej i zachod­niej. Największe skupiska ludności ukraińskiej znajdują się na terenach dawnych województw: olsztyńskiego, koszalińskiego, słupskiego, przemyskiego, chełmskiego, elbląskiego, szczecińskiego, krośnieńskie­go, suwalskiego, wrocławskiego, zielonogórskiego, warszawskiego, lubelskiego, nowosądeckiego. 

TRUDNE DO OKREŚLENIA

Trudno w tej chwili precyzyjnie określić wielkość populacji mniej­szościowej w Polsce, co wynika m.in. z faktu, iż nie przeprowadzano spisów ludności niepolskiej. Ponadto podstawą do zaliczenia danej osoby do jakiejkolwiek grupy mniejszościowej (narodowościowej czy etnicznej) jest jej indywidualna świadomość oraz poczucie tożsamości kulturowej i językowej.Z przybliżonych danych dotyczących grup mniejszości narodowych w Polsce wynika, że stanowiły one w 1994 r. około 2 do 3,5% społe­czeństwa. Badania przeprowadzone na zlecenie Sejmowej Komisji ds. Mniejszości wskazują, że największe grupy obywateli polskich naro­dowości niepolskiej to;mniejszość białoruskalicząca około 300-400 tys. osób, za­mieszkująca w zwartych skupiskach teren południowo-wschodniej Białostocczyzny. Grupy inteligencji białoruskiej żyją również poza regionem w większych ośrodkach miejskich: w Warszawie, Gdań­sku, Olsztynie i Lublinie.

ROZWÓJ TOŻSAMOŚCI ETNICZNEJ

Wymiernym przejawem tego wzrostu poczucia przynależności i identyfikacji z grupami niepolskimi jest budo­wa i odbudowa własnej infrastruktury, a także jej gęstość i różnorodność odzwierciedlona przez stowarzyszenia, organizowane przez nie świetlice, domy kultury, biblioteki czy wydawaną prasę mniejszościową. Rozwojowi tożsamości etnicznej i narodowej sprzyjają współczesne działania legislacyjne: zapis w konstytucji, przepisy wykonawcze o róż­nym zakresie i zasięgu działania a także regulacje prawne organizacji międzynarodowych, których członkami staliśmy się w ostatnich latach. Gwarantują one mniejszościom prawa takie same jak te, które przysłu­gują obywatelom narodowości polskiej. Jednakże o życiu i warunkach życia mniejszości decyduje nie rząd i wydawane przezeń dokumenty, ale władza lokalna i nastawienie społeczne.

MNIEJSZOŚCI ETNICZNE I NARODOWE W POLSCE

Grupa etniczna jest pojęciem podrzędnym w stosunku do mniejszości narodowej. Posiada ona jeden lub kilka elementów wspólnej kultury jak język, obyczaje, religia itp. przy czym różne elementy owej kultury mogą być dla każdej z tych grup najważniejszym wyróżnikiem.Przeobrażenia społeczno-polityczne zapoczątkowane w 1989 r. swoim zakresem objęły różnorodne sfery życia i działalności ludzi mieszkają­cych w Polsce. Zmiany te w istotny sposób wpłynęły również na sytuację osób określających się jako mniejszości narodowe czy etniczne.Środowisko mniejszości narodowych i etnicznych w Polsce bardzo się zaktywizowało. Można zaobserwować odradzanie się i dojrzewanie świadomości tożsamości etnicznej i narodowej, w której głównym elementem jest kultura. To na podstawie całokształtu tej kultury uzna­nej za własną wytwarza się identyfikacja narodowa, poczucie swojsko- ści przeciwstawiane obcości.

BIBLIOTEKI DLA MNIEJSZOŚCI ETNICZNYCH I NARODOWYCH

Mniejszości narodowe i etniczne nie stanowią obecnie w Polsce pro­blemu tej miary, co przed II wojną światową. Chociaż dzisiejsza Polska nie jest państwem wielonarodowościowym i wieloetnicznym, żyją w niej przedstawiciele różnych narodów, którzy ze względów ekonomicznych, historycznych czy politycznych tutaj się osiedlili. Niektóre grupy obecnych mniejszości narodowych w Polsce zamieszkują na terenach etnicznie związanych z daną grupą narodowościową, są więc ludnością autochtoniczną. Inne grupy mają charakter allochtoniczny, stanowią zbiór osób na danym terenie napływowych, nie reprezentujących cią­głości osadniczej, które znalazły się na określonym terenie z różnych powodów, np. w wyniku akcji przesiedleńczej.Poprzez określenie mniejszość narodowa należy rozumieć „istnienie grupy osób, żyjących w danym kraju lub na danym obszarze, mających własną rasę, religię, język lub tradycję i zjednoczonych identycznością tej rasy, religii, języka lub tradycji, wyrażającą się w poczuciu wspól­noty, a to w zachowaniu swej tradycji, utrzymywaniu wierzeń religij­nych, nauczaniu i wychowaniu dzieci stosownie do ducha i tradycji swojej rasy oraz we wzajemnym wspieraniu się”.

WAŻNY MOMENT

Trening prowadzi się kilka razy dziennie, demonstrując dziecku na zmianę 5 zestawów wyrazów. Następnym etapem jest łą­czenie słów w dwu lub trzywyrazowe zwroty, wreszcie w zdania. Waż­nym momentem jest czytanie z dzieckiem pierwszej książeczki. Funda­cja Synapsis w Warszawie, wydała zestawy napisów, zawierające po­nad 700 słów języka polskiego.Biblioteki poprzez swoje zbiory oraz różnorodne formy pracy przed­stawione uprzednio powinny sprzyjać integracji osób niepełnospraw­nych, ich rehabilitacji i przezwyciężaniu ograniczeń wynikających z ich niesprawności. Jednakże efektywność podejmowanych prac zależy w du­żej mierze od kompetencji, postawy i zaangażowania bibliotekarzy w po­znawanie stanu zdrowotnego i potrzeb czytelników, którym chcą słu­żyć. Bibliotekarz musi być cierpliwy, jako że zamiłowanie czytelnika do książki i procesu czytania, szczególnie u czytelników z różnymi niesprawnościami, staje się widoczne dopiero po pewnym czasie.

RÓŻNE METODY

Zajęcia prowadzone wg tej metody mają charakter zintegrowany, łączą elementy słuchowe, wzrokowe i ru­chowe (słuchanie piosenek, śpiewanie, wykonywanie ruchów zharmo­nizowanych z rytmem piosenki czy rysowanie). Starannie dobrane ćwi­czenia poprawiają analizę i syntezę wzrokową, kształcą zdolność rozu­mienia i posługiwania się symbolami. Ponieważ prowadzone są w kil­kuosobowych grupach uczą także zachowań społecznych. Metoda Glenna Domana – nauka czytania całych wyrazów.Metoda ta służy głównie nauce czytania. Jej podstawą jest uczenie nie pojedynczych liter, ale całych wyrazów. Jest to bardziej naturalne, po­nieważ jednostkami języka są właśnie słowa a nie pojedyncze litery. Pomocne w pracy metodą Domana są tzw. bity zawierające słowa, które mają być przedmiotem nauczania (imiona, nazwy znanych przedmiotów).