CENTRALNY PUNKT

Centralnym punktem każdej terapii jest opowiadanie o sobie (zwerbalizowane łub nie), które każdy pacjent przedstawia terapeucie. Na początku opowia­danie takie zawiera wiele braków, jest niespójne, nieskładne. Stopnio­wo przy pomocy terapeuty Opowiadający (czyli pacjent) zaczyna kon­struować swoją historię i ten właśnie proces tworzenia ma walor tera­peutyczny. Terapeuta występujący w roli narratora, eksperta pomaga Opowiadającemu stworzyć reprezentatywny obraz własnej osoby, a po części przetworzyć historię swojego życia. Rekonstrukcja narracyjna jest kierowana, orientowana i stymulowana dzięki wykorzystaniu spe­cjalnej metodologii (teoria i techniki narracyjne).Metoda ta charakteryzuje się tym, że w procesie edukacyjno-wycho¬wawczym wykorzystywane są różne zmysły i stosowane różne formy ekspresji do przyswajania wiedzy. 

SŁUCHAJĄC OPOWIADAŃ

Dziecko słuchając opo­wiadań identyfikuje się z bohaterem, dzięki czemu uczy się i staje się silniejsze. W coraz liczniejszych na rynku polskim książkach oma­wiających możliwość wykorzystania opowiadań i bajek do działań terapeutycznych  wykorzystywane są techniki społecznego modelo­wania, a pozytywne wizualizacje mają efekty uzdrawiające. Książki te zawierają przykładowe opowiadania, które można zmieniać zależnie od sytuacji i potrzeb. Zawierają pewne schematy, pozwalające rodzi­com, opiekunom czy wychowawcom wymyślać terapeutyczne fabuły będące antidotum na sytuacje lękotwórcze. Przedstawiają one także opisy konkretnych technik psychologicznych jak np. odwrażliwianie czy modelowanie, które stanowią naturalną część fabuły.Inną z metod wykorzystujących narrację jest terapia narracyjna. Ba­zuje ona na fabule, którą każdy człowiek nosi w sobie.

WYKORZYSTYWANIE NARRACJI

Opowiadania, bajki terapeutyczne są najbardziej naturalnym sposobem udzielania pomocy w sytuacjach stresogennych takich jak pójście do przedszkola, koszmary nocne, rozwód rodziców, śmierć istoty bliskiej, pobyt w szpitalu czy ból. Mają one służyć nauczeniu dzieci, a będą przydatne także w pracy z in­nymi grupami użytkowników, usuwać niepokoje poprzez „inne my­ślenie” o tym co je wywołało – by móc wypracować skuteczne sposo­by radzenia sobie w trudnych sytuacjach. Osoba dorosła znając nie­pokoje dziecka związane ze zbliżającymi się wydarzeniami może wymyślać i opowiadać mu historyjki, w których bohaterowie zmagają się z problemami odpowiadającymi historii konkretnego dziecka. Ponieważ czasem trudno jest mówić o własnych problemach, werbali­zować swoje lęki i niepokoje słuchanie czy czytanie o przeżyciach kogoś, kto ma podobne lęki czy podobnie reaguje, może być przydat­ne w radzeniu sobie ze swoimi problemami.

CIEKAWA FORMA

Ciekawą formą biblioterapii jest także jej odmiana zwana bibliote- rapią reminiscencyjną, wspomnieniową. Wykorzystuje ona metody kombinowane książkowo-wspomnieniowe. Szczególnie jest ona przy­datna w pracy z przebywającymi w zakładach opieki społecznej osobami starszymi, które mają tendencję do utraty własnej tożsamości i depersonalizacji. Daje ona radość i stymuluje do działania. Dzięki niej możli­we jest odbudowanie własnej wartości, wydobycie i przypomnienie tego co było wartościowe, i „dokonanie swoistego – w przygotowaniu się do śmierci – przeglądu życia”. W metodach tych, odwołujących się w swoich założeniach do pro­gramowania neurolingwistycznego (NLP), opracowanego i rozwinię­tego przez Miltona H. Ericsona, wykorzystuje się opowiadanie do modyfikowania podświadomości. 

METODA BIBLIOTERAPEUTYCZNA

Metoda biblioterapeutyczna.Polega ona na intencjonalnym wykorzystywaniu różnych nośników informacji zarówno piśmienniczych (książki, czasopisma) jak i niepiś- mienniczych (filmy, obrazy) do intelektualnego uaktywnienia osób, po­przez dostarczanie im bodźców (wzorów) umożliwiających im aktywne i kreatywne działania. Biblioterapia jest wykorzystywana w celach rewalidacyjnych, resocjalizacyjnych, profilaktycznych czy ogólnoro­zwojowych. Cele te mogą dotyczyć zarówno akceptacji własnej nie­sprawności, odmienności osób bliskich czy działań kompensacyjnych. Podstawowym elementem procesu biblioterapeutycznego jest bezpośred­ni kontakt biblioterapeuty z osobą (osobami) poddawanymi tej terapii. Proces ten przebiega w kilku etapach; diagnozowanie potrzeb osoby poddawanej biblioterapii; zapoznawanie się (poprzez czytanie, słuchanie) przez nią z odpowiednio wyselekcjonowanym tekstem; pozytywne prze­życia wywołane prezentowanym utworem; katharsis – odreagowanie na­pięcia psychicznego; wgląd w siebie, poprzez samodzielne rozpoznanie problemu lub sytuacji i wreszcie zmiana w postawie lub zachowaniu pacjenta.

PLANOWANIE DZIAŁAŃ

Organizowanie kiermaszy książek, które mogą stanowić uzupeł­nienie ubogiej czasem oferty danej biblioteki (szpitalnej, więziennej, DOS) i być elementem programu socjalnego (np. rozwinięcie czy wzmocnienie więzi pomiędzy członkami rodziny).Przy planowaniu działań warto także wykorzystywać inicjatywy sa­mych czytelników, którzy mają nadmiar wolnego, niezagospodarowa­nego czasu. Przykładem może być organizacja kursów językowych, zajęć plastycznych czy opowiadania bajek.Metody wykorzystywane w pracy ze specjalnymi grupami użytkowni­ków są zróżnicowane pod względem merytorycznym, zawsze jednak po­winny być dostosowane do ich możliwości i potrzeb psychofizycznych. Wśród wielu metod stosowanych w bibliotekach najczęściej spotyka­ne to biblioterapia oraz metody wykorzystujące narrację.

POSZUKIWANE PUBLIKACJE

Taki księgozbiór zawierający publikacje poszukiwane przez osa­dzonych jest pomocny w resocjalizacji, nie tylko ze względu na treści, które zawierają, ale uświadamia osadzonym, że ich zainteresowania są brane pod uwagę, a resocjalizacja nie jest jedynie pustym słowem. W bi­bliotekach zagranicznych zakładów karnych (np. w Kanadzie) przygo­towuje się „Programy społecznego rozwoju więźniów”, które mają umożliwić skazanym powrót do społeczeństwa jako pełnowartościo­wym obywatelom. Czyni się to poprzez przygotowanie warunków jak najbardziej zbliżonych do sytuacji panującej na zewnątrz zakładów karnych. Istotne jest w tym informowanie o bieżących wydarzeniach politycznych, gospodarczych, o możliwości podjęcia pracy po odbyciu kary a także umożliwienie więźniom korzystania z porad o charakterze prawnym.

FORMY I AKCJE

Formy inscenizacyjne, rozpisywanie na role dialogu zaczerpniętego z książki i przeprowadzenie minispektaklu, także w swobodne formy pracy, zabawy wykorzystujące animację, są łubianymi formami, anga­żują emocjonalnie, pobudzając możliwość ekspresji i twórczości;prowadzenie akcji „książka na telefon” i dostarczanie książek, po­przez księgonoszy, do domu. Ta forma, oprócz podstawowego celu jakim jest upowszechnienie kultury, sprzyja także minimalizacji osa­motnienia, izolacji a także nawiązywaniu kontaktów międzyludzkich;przygotowywanie programów korekcyjnych i biblioterapeutycz- nych dla osób przebywających w zakładach karnych i placówkach re­socjalizacyjnych; podstawą tych działań powinno być umożliwienie więźniom dobrowolnego uczestnictwa w tych programach, zgłaszanie przez nich potrzeb oraz zainteresowań i na tej podstawie opracowywanie zajęć.

TURNIEJE, KONKURSY, IMPREZY

Organizowanie turniejów, „Minikoło Fortuny” o danym mie­ście, regionie, konkursów czytelniczych, literackich ale także takich, które nie są bezpośrednio związane z książkami, wykorzystujących różne formy ekspresji: plastyczne, literackie (zilustrowanie lub napisa­nie książki), konkursów na malowanie pisanek, robienie ozdób choin­kowych i stroików świątecznych. Ńawet skromne nagrody oraz osiąga­na popularność w społeczności danej instytucji znacznie zwiększa za­interesowanie tymi imprezami, wydatnie przyczynia się do upowszech­nienia biblioteki i czytelnictwa oraz co bardzo istotne, aktywizuje śro­dowisko osób niepełnosprawnych;organizowanie konkursów czytania w Braile’u oraz pisania na maszynie czamodrukowej;organizowanie cyklicznych imprez (np. czwartkowe spotkania w bibliotece) o charakterze muzycznym, literackim, spotkania teatral­ne, spotkania z ciekawymi ludźmi, autorami, a także z ulubionymi lek­torami książek mówionych, projekcje filmów z wideokaset, wspólne kolędowanie, prowadzenie zabaw andrzejkowych czy inscenizacje ba­jek.

GŁOŚNE CZYTANIE PRASY

Głośne czytanie prasy, nagrywanie na taśmę dźwiękową przeglą­dów prasy, przygotowanych na podstawie prasy lokalnej, artykułów z cza­sopism i gazet o zasięgu ogólnokrajowym, zawierających informacje o no­wościach książkowych, imprezach czytelniczych, organizowanie coty­godniowych prasówek połączonych z rozmową o zachodzących wyda­rzeniach. Ta forma działalności, szczególnie przydatna w przypadku osób, które nie są w stanie samodzielnie czytać lub korzystać z publika­cji czamodrukowych, może z powodzeniem być realizowana nie tylko na miejscu w danej bibliotece. Nagrane przeglądy prasy mogą być udostęp­niane instytucjom obsługiwanym przez daną bibliotekę: szpitalom, za­kładom opieki społecznej czy zakładom karnym. Z myślą o czytelnikach mających kłopoty z rozumieniem normalnego serwisu informacyjnego, który jest zbyt długi i prezentowany trudnym językiem – biblioteki mo­gą przygotowywać informacje łatwe w czytaniu i odbiorze.