UZUPEŁNIENIE SPOTKAŃ

Często prezentacje ta­kie stanowią uzupełnienie spotkań odbywających się w bibliotece, w któ­rych uczestniczą osoby niepełnosprawne, ich rodzice, opiekunowie i przy­jaciele oraz lekarze specjaliści czy terapeuci. Przykładem mogą być np. spotkania warsztatowe poświęcone autyzmowi, chorobie Alzheimera, dysleksji czy wychodzeniu z nałogów. W wielu bibliotekach, placów­kach opieki społecznej, organizowane są kluby czytelnicze i spotkania, gdzie dużą rolę odgrywa głośne czytanie fragmentów lektur, wspólne odsłuchiwanie książek mówionych i dyskutowanie problemów w nich zawartych lub interesujących osoby np. starsze;organizowanie imprez mających na celu przybliżenie ogółowi społeczeństwa problemu osób niepełnosprawnych i ułatwienie im inte­gracji ze środowiskiem: wspólnych spotkań ludzi niepełnosprawnych ze zdrowymi, wystaw prac plastycznych osób niepełnosprawnych (Ga­lerie Twórczości Osób Niepełnosprawnych), a także aukcje prac wyko­nywanych w domach kultury, z których dochód może być przeznaczo­ny na potrzeby osób specjalnej troski.

POMOCNE MATERIAŁY

Biblioteki gromadzą materiały pomocne do ćwiczeń korekcyjnych, wykorzystywanych przez logopedów i opiekunów dzieci z upośledzeniem mowy. Pomoce te, to gry i plansze (obrazki, przedstawiające przedmioty codziennego użyt­ku), które poprzez zabawę zachęcają dziecko do mówienia. Układanki obrazkowe, wyrazowe, alfabetowe f proste książeczki mogą wspoma­gać naukę czytania dzieci także z innymi niesprawnościami. Na życze­nie użytkowników przenosi się na formę dźwiękową dowolne teksty, ewentualnie zatrudnia się lektora bezpłatnie czytającego potrzebne dyslektykom utwory.Wśród form pracy prowadzonych stacjonarnie na miejscu w bibliote­ce można spotkać:pogadanki o książkachorganizowane systematycznie i dotyczące określonego problemu lub rodzaju literatury. Pomocne w tym będą wspomniane wcześniej zestawienia tematyczne.

KORZYSTANIE Z WZORCÓW

Niektóre z nich korzystają z wzorów przekazu charakterystycznych dla reklamy medialnej. Eleanor Brown wyróżnia i omawia aż 61 sposobów opowiadania o książkach.Ważne, zwłaszcza w przypadku dzieci dyslektycznych, jest wydawa­nie broszur informacyjnych na temat ćwiczeń językowych i języka, czytania, bibliotek i ich zasobów. Wskazane jest także informowanie rodziców o przydatności wierszyków dziecinnych, piosenek oraz głośnego czytania dzieciom. Dobrym sposobem może być reklama w lokalnych mediach zachęcająca osoby, które słabo czytają do korzystania z bi­bliotek. Inną formą prac, stosowaną np. w Danii jest podejmowanie działań o charakterze profilaktycznym — uprzedzających mogące wy­stąpić trudności w opanowaniu sztuki czytania poprzez podjęcie działań stymulujących rozwój językowy małego dziecka.

RÓŻNORODNE BARIERY

Ze względu na różnorodne bariery, wymienione uprzednio, wiele osób z dysfunkcjami nie dociera do bibliotek i do książek. Trzeba ich najpierw zachęcić do książki, pokazać im atrakcyjność zarówno w oferowanych formach pracy jak również w bogactwie i różnorodności treści tkwiących w zgromadzonym księgozbiorze. Dyslektycy np. ze względu na swoją wadę często omijają biblioteki, dlatego biblioteki same muszą nagłaśniać informację o działalności prowadzonej dla nich. Bibliotekarz musi umieć do nich-dotrzeć i pozyskać, gdyż często jest to warunek zainicjowania ich potrzeb czytelniczych. Oznacza to wy­chodzenie poza pomieszczenia biblioteczne, organizowanie ciekawych form pracy, które pomogą przełamać barierę niechęci, gromadzenie różnorodnych materiałów nieksiążkowych i atrakcyjne prezentowanie ich. Sposobów prezentacji książki i zachęcenia do niej, zwłaszcza mło­dych czytelników, jest wiele.

FORMY I METODY PRACY

Aby zgromadzone zbiory i informacja zawarta w wyróżnionych kate­goriach źródeł była pomocna, biblioteki muszą znać zainteresowania obsługiwanych osób i stosować odpowiednie formy działań. Wymaga to od bibliotekarzy, podobnie jak w przypadku każdej innej grupy użyt­kowników, zdiagnozowania tych potrzeb. Powodem utrudnionych kontaktów, zwłaszcza wśród czytelników niezaawansowanych w korzystaniu z usług bibliotecznych, jest nie­umiejętność samodzielnego wyszukiwania książek w katalogach, na półkach czy identyfikowania poszczególnych elementów opisu. Mini­malizacji tego zjawiska będą służyły czytelne, zrozumiałe informa­cje o sposobie korzystania, umieszczone w widocznym miejscu. Wska­zane jest także organizowanie zajęć bibliotecznych dla tych niewpraw­nych czytelników i osób specjalnej troski, dla których zaproszenie do biblioteki (własnej czy zaprzyjaźnionej) i udział w lekcji bibliotecznej może być dodatkowym, atrakcyjnym przeżyciem, przybliżającym do pełniejszego uczestnictwa w życiu społecznym.

WEDŁUG ŹRÓDEŁ

Takimi mate­riałami mogą być np. układanki typu „Puzzle”, wydawane przez UNI­CEF. Wg źródeł szwedzkich gry, zabawki, programy komputerowe i inne materiały specjalne gromadzone w ośrodku biblioteczno-informacyj- nym dla osób niepełnosprawnych powinny stanowić około 30% całości zbioru,karty wzrokowej stymulacji kory mózgowej (tzw. bity inteligencji) – zawierające nadruki słów, obrazków, wykonanych wg norm, a więc dokładne, wyraźne, ściśle określone bez najmniejszej dwuznaczności. Przydatne są w pracy z dziećmi z uszkodzeniem mózgu, ale także do zwiększenia poziomu funkcjonalnie użytecznej inteligencji u dzieci zdrowych.Ponadto przy realizacji różnorodnych zajęć i programów terapeutycz­nych pomocne mogą być nagrania muzyczne.

SZCZEGÓLNIE PRZYDATNE

Szczególnie przydatne mogą być dla osób niewidomych, ma­jących dostęp do komputera wyposażonego w syntetyzator mowy lub monitor brajlowski. Książki takie mają niewielką objętość, co stanowi ich ogromną zaletę w porównaniu z tradycyjnymi książkami drukowa­nymi w Braille’u. W pracy z dyslektykami bardzo pomocne są progra­my komputerowe umożliwiające przeliterowanie wyrazów i zamianę tekstu pisanego na sztuczny głos. Na polskim rynku polecanym pro­gramem jest np. DYSLEKTYK,tyflofilmy i filmy na kasetach wideo, filmowe adaptacje bajek i ekra­nizacje książek, dostępne w Filmotece Polskiej pomoce wizualne np. ilustracje, fotografie, obrazy jako pomoc do poznawanych lektur,materiały alternatywne, w szczególności różne gry, układanki, gry komputerowe, które są pomocne przy ćwiczeniu zręczności, logicznego myślenia i spostrzegawczości, redukcji agresji i napięcia.

PRZEZNACZENIE DLA UPOŚLEDZONYCH

Znaków brajlowskich lub symboli Blissa czy piktogramów, przezna­czone dla osób niesłyszących, niewidomych, niemówiących. Umożli­wiają jednoczesne czytanie jej przez osobę niesprawną i zdrową,książki dotykowe, w których kształty zwierząt przedmiotów ufor­mowane są plastycznie, tak by osoba niewidząca była w stanie poznać określoną rzecz oraz zawierające ilustracje np. zwierząt, kwiatów, które w dotyku przypominają kontakt z określonym przedmiotem, wydają odgłosy a pod wpływem ciepła dotykającej dłoni wydzielają specyficz­ny dla rośliny, zwierzęcia zapach,książki i czasopisma wykorzystujące do zapisu treści sześciopunk- towy system znaków Braille’a,książki w wersji dźwiękowej (tzw. książki mówione, z tekstem na­granym na kasetach magnetofonowych lub płytach CD),książki w zapisie cyfrowym na dyskietkach komputerowych i pły­tach CD.

WSPÓŁCZEŚNIE SPOTYKANE

Współcześnie spotyka się różnorodne materiały czytelnicze przygo­towywane z myślą o specjalnych czytelnikach. Są to:książki łatwe w czytaniu. Są one redagowane zgodnie z międzyna­rodowymi zasadami dla tego typu wydawnictw. Treść w tych książkach przedstawiona jest prostym językiem. Zdania są krótkie, wspomagane ilustracjami. Czasem uzupełniane są o słowniczek trudniejszych słów. Publikuje je m.in. Fundacja Literatury „Łatwej w czytaniu” w Toruniu,książki drukowane dużą czcionką,książki adaptowane do potrzeb dzieci i młodzieży z dysleksją i in­nymi trudnościami w czytaniu,komiksy, bogato ilustrowane, opatrzone tekstem krótkim i łatwym, chętnie wykorzystywane przez osoby z dysfunkcją intelektualną, słuchu i czytelniczą,książki dwujęzyczne (twin vision books = podwójnej wizji): pisane językiem tradycyjnym i przy wykorzystaniu symboli języka migowego.

PRZY GROMADZENIU ZBIORÓW

Warto także, oprócz katalogu tytułowego, przygotowywać katalog lektorów czytających te książki, gdyż wielu czytelników ma swoich ulubionych lektorów i często jest to czynnik, który decyduje o wyborze danej publikacji.Przy gromadzeniu zbiorów dla bibliotek obsługujących osoby niepeł­nosprawne konieczne jest zwrócenie szczególnej uwagi na jakość tych materiałów. Powinny one spełniać dwa podstawowe kryteria:zawartości, a więc charakteryzować się zrozumiałością tekstu, reali­zmem, lekkością stylu, być bogato ilustrowane; pamiętać trzeba, że osoby dorosłe z dysfunkcjami potrzebują tekstów łatwych, nieskompli­kowanych – co nie znaczy infantylnych – lecz związanych z ich po­ziomem rozwoju społecznego, techniczne – być drukowane odpowiednią wielkością i krojem czcionki, na papierze spełniającym kryteria jakości.