NIEZALEŻNIE OD TYPOLOGII

Oczywiście, niezależnie od wykorzystywanych typologii, dobór książek dla czytelni­ków powinien być dokonywany indywidualnie.Przydatne w pracy mogą być zestawienia publikowane przez różne biblioteki, Ośrodki Czytelnictwa Chorych i Niepełnosprawnych czy specjalistyczne towarzystwa, np. Towarzystwo Biblioterapeutyczne we Wrocławiu. Sekcja Czytelnictwa Chorych i Niepełnosprawnych ZG SBP wydaje od 1997 r. „Biuletyn”,’którego każdy numer poświęcony jest określonej chorobie czy dysfunkcji. Przybliża informacje o niej oraz prezentuje odpowiednią tematycznie literaturę tak specjalistyczną jak i beletrystyczną. Przydatne będą także katalogi książek mówionych, które  można spotkać w wielu bibliotekach gromadzących ten rodzaj zbiorów. Biblioteka Centralna PZN wydaje katalogi książek mówio­nych, które dostępne są odpłatnie w wersji tradycyjnej oraz na dyskiet­kach z zapisem cyfrowym.

GRUPOWANIE LITERATURY

Grupujące literaturę np. z punktu widzenia poszczególnych rodza­jów niepełnosprawności oraz klasyfikujące literaturę z punktu widzenia jej oddziaływania: stymulującą, sedatywną i refleksyjną (problematica). Takie zestawienia, dla potrzeb biblioteki szpitalnej w Krakowie, przygo­towała D. Gostyńska i takie kryteria podziału są popularne w wielu pol­skich bibliotekach pracujących z osobami chorymi i niepełnosprawnymi. W bibliotekach szpitali zagranicznych m.in. w Niemczech gromadzona literatura dzielona jest na: mobilizującą psychicznie, wzbudzającą zacie­kawienie życiem, przyrodą, sztuką, kontemplującą piękno, ułatwiającą wgląd w życie psychiczne własne i innych ludzi i umożliwiającą wza­jemne zrozumienie. W pracy z młodymi czytelnikami, zwłaszcza z tymi z niesprawnością czytelniczą, pomocne mogą być zestawienia ksią­żek/autorów sprawdzonych w przekonywaniu opornych.

W WIELU KRAJACH

W wielu krajach publicznie do­stępne są bazy danych zawierające takie informacje, np. amerykańskie tzw. Combined Health Information czy brytyjskie Helpbox. Mają one pomóc w doskonaleniu stylu życia. Ta wiedza jest niezbędna dla co­dziennej egzystencji osób zarówno pełnosprawnych jak i z dysfunk­cjami. W zbiorach bibliotek specjalizujących się w usługach dla osób niepełnosprawnych powinny także znaleźć się podstawowe publikacje na temat poszczególnych niesprawności.Druga z wymienionych kategorii to literatura piękna: poezja, proza, sztuki dramatyczne, mieszanka duchowych i twórczych elementów, które wzbogacają nasze życie i dostarczają radości i rozrywki.Dla potrzeb bibliotekarstwa, zwłaszcza szpitalnego i działającego w do­mach opieki społecznej, przydatne będą adnotowane zestawienia in­formujące o takiej literaturze:bazy danych o literaturze łatwej w czytaniu, o materiałach alterna­tywnych i audiowizualnych.

GROMADZONE MATERIAŁY

Biblioteki powinny gromadzić materiały informujące o organizacjach pozarządowych działających na terenie danego województwa, kraju, wykazy organizacji i stowarzyszeń osób niepełnosprawnych np. Rzą­dowy program na rzecz osób niepełnosprawnych i ich integracji ze społeczeństwem. Przydatne dla efektywności prac na rzecz osób w nie­korzystnej sytuacji będzie zbieranie informacji o instytucjach medycz­nych, oświatowych, pomocy społecznej czy placówkach leczenia od­wykowego. W odniesieniu do źródeł informacji bezpośredniej warto zwrócić uwagę na książki typu samopomocowego. Zgodnie z założeniami, książki te mają dostarczać informacji i narzędzi niezbędnych do samo­doskonalenia i poprawy kondycji psychosomatycznej. Wśród tych pu­blikacji są książki popularnonaukowe z zakresu psychologii, poradniki na temat diety i ćwiczeń fizycznych, poradniki dotyczące pozytywnego myślenia, higienicznego trybu życia i medycyny prewencyjnej, relaksa­cji, medytacji czy walki ze stresem.

ZBIORY

Zbiory będące podstawą działania bibliotek ukierunkowanego na róż­ne grupy użytkowników można podzielić na dwie kluczowe kategorie: bezpośrednią informację i literaturę piękną.Pod pojęciem bezpośredniej informacji kryje się bogactwo wiedzy, która obejmuje zestawienia bibliograficzne, faktograficzne (adresy, na­zwy, instytucje i organizacje, informacje o szkoleniach, imprezach, itp.), dane numeryczne i bardziej kompleksowe dane jak informacja o ba­daniach naukowych i ich wynikach, przeglądy, komentarze, czasopisma dokumenty o charakterze legislacyjnym a także wykazy przepisów pomocnych w pracy. Do tej kategorii zalicza się także informacje o no­wych metodach pracy wykorzystujących książkę i słowo pisane. Zbiory te mogą być dostępne w różnorodnej postaci: tradycyjnych zastawień, katalogów, kartotek oraz w formie komputerowych baz danych dostęp­nych poprzez CD, sieci lokalne lub rozległe.

ROZWÓJ I POPULARYZACJA

Rozwijać i popularyzować w społeczeństwie świadomość społecznej funkcji czytania jako ważnego elementu w procesie leczenia i rehabili­tacji osób niepełnosprawnych,upowszechniać specjalistyczne materiały czytelnicze,publikować informacje (w formie małych folderów, na łamach lo­kalnej prasy) o danej bibliotece publicznej świadczącej usługi dla czy­telników z niesprawnościami, zawierające wiadomości o jej zbiorach, godzinach otwarcia, formach pracy, o urządzeniach ułatwiających oso­bom niepełnosprawnym korzystanie z jej zbiorów, a także o możliwo­ści dogodnego dotarcia do niej (np. jakimi środkami komunikacji miej­skiej, w jakich godzinach kursują autobusy niskopodłogowe), infor­mować także (np. w bibliotekach szpitalnych, DOS) o innych bibliote­kach np. publicznych, znajdujących się na terenie miasta, w których znajdują się zbiory przydatne dla osób niepełnosprawnych lub do pracy z nimi, dysponować sprzętem umożliwiającym korzystanie z różnorodnych nośników informacji.

EFEKTYWNE ZASPOKAJANIE POTRZEB

Aby biblioteki mogły w sposób efektywny zaspokajać potrzeby osób w niekorzystnej sytuacji powinny:,gromadzić zbiory dostosowane swoją formą i poziomem do potrzeb użytkowników z różnymi dysfunkcjami, dokumenty na temat nie­sprawności i przydatne w pracy z osobami niepełnosprawnymi,gromadzić wykazy książek pomocnych do pracy z różnymi grupami czytelników,organizować informacje o zbiorach w formie dostępnej dla czytel­ników z niesprawnościami, np. katalogi mówione czy katalogi obraz­kowe zawierające podstawowe informacje o książce oraz realistyczne ilustracje,organizować zbiory tak, aby dotarcie do nich było proste i nie sta­nowiło problemu dla osób słabo czytających i skrępowanych swoimi trudnościami,prowadzić formy pracy (zarówno stacjonarne jak i na zewnątrz) do­stosowane do możliwości czytelników z niesprawnościami.

ANGAŻOWANIE OSÓB

Przydatne także może być angażowanie osób słabo słyszących do pomocy osobom ze znacznym ubytkiem słuchu,w kontaktach z osobami niepełnosprawnymi kontrolowali sposób w ja­ki mówi się i pisze na ich temat, by używane określenia i stosowane nazwy nie były obraźliwe i nie miały charakteru etykietującego,eliminowali dyskryminację, bariery architektoniczne i komunika­cyjne. Te ostatnie często można usunąć przez niewielkie adaptacje np. zainstalowanie poręczy w toaletach, umieszczanie znaków brajlowskich na guzikach w windzie czy przy braku takich możliwości organizowa­nie usług w innych pomieszczeniach.Osoby niepełnosprawne w większości przypadków nie potrzebują lub nawet nie chcą, oddzielnych programów, specjalnego traktowania, które często ograniczają możliwości oraz stanowią nieustanną segregację i my­ślenie w kategorii „inność”, pragną natomiast likwidacji wspomnia­nych barier fizycznych i społecznych.

POPULARYZOWANIE PROGRAMU

Popularyzowali swój program wśród ludzi niepełnosprawnych,wykorzystywali osoby niepełnosprawne do prowadzenia szkoleń pracowników, służących podniesieniu ich świadomości na temat nie­pełnosprawności i kształtowania pozytywnych postaw,angażowali ludzi niepełnosprawnych, ich przedstawicieli oraz spe­cjalistyczne organizacje do prac komitetów doradczych, komisji pla­nowania i wspólnych działań. Są oni w dziedzinie swojego upośledze­nia ekspertami, a ponadto nawiązanie współpracy sprzyja lepszemu poznaniu potrzeb danego środowiska i często może zaowocować uzy­skaniem dodatkowych środków na działania biblioteczne. Dla efektyw­ności prac w środowisku osób z dysfunkcją słuchu wskazane jest za­trudnianie bibliotekarzy znających język migowy lub zorganizowanie takiego kursu dla pracowników bibliotek.

ISTOTNE INSTYTUCJE

Coraz częściej współczesne biblioteki publiczne, dla zapewnienia efektywności swoich działań nawiązują współpracę z wyspecjalizowa­nymi służbami zajmującymi się poradnictwem oraz z grupami samo­pomocy np. AA, Błękitna Linia, Pomarańczowa Linia czy towarzystwa pomocy cierpiącym na różne dolegliwości.Oprócz wspomnianych działań prowadzonych przez biblioteki pu­bliczne, Ośrodki Czytelnictwa Chorych i Niepełnosprawnych tworzone są także biblioteki szpitalne, w domach opieki społecznej, biblioteki Polskiego Związku Niewidomych, Polskiego Związku Głuchych czy biblioteki w zakładach karnych. Biblioteki jako istotne instytucje w upowszechnianiu kultury i oświa­ty powinny dążyć do kształtowania pozytywnych stosunków służących integracji osób niepełnosprawnych i ich dostępności do dóbr kultury. Dlatego ważne jest, aby pracownicy biblioteki podejmujący działania na potrzeby osób niepełnosprawnych:koncentrowali się na możliwościach człowieka, a nie na jego nie­możności (upośledzeniu),zagwarantowali dostępność pełnego zakresu działalności, którą bi­blioteka prowadzi.